Brief van Maarten uit Zuid-Soedan: "Investeren in de toekomst"

Een meisje van puberleeftijd op een blauwe driewieler die ze kreeg van Handicap International op een dorpsplein met hutjes, bomen, velden en mensen in de achtergrond.

Maarten werkt als kinesitherapeut voor Handicap International in Yei, Zuid-Soedan. De jonge Belg houdt ons met regelmaat van de klok op de hoogte van zijn ervaringen.

"Eén maand geleden landde ik voor het eerst op Juba Airport, de Zuid-Soedanese hoofdstad in het jongste land ter wereld. Sindsdien is mijn leven hier gekenmerkt door een afwisseling van heel intensieve momenten met periodes van bijna indrukwekkende stiltes. Na twee dagen kennismaking met Juba vertrok ik voor een autorit van 6 uur naar het stadje Yei, in het zuiden van het land dichtbij de grenzen van zowel Congo als Oeganda, waar ik meedraai in het ‘Victim Assistance’ project van Handicap International. Het is balanceren tussen ontwikkeling en noodhulp.

Tijdens de Soedanese burgeroorlog (1983-2005) was Yei één van de bolwerken van de SPLA (Sudan People’s Liberation Army), de toenmalige guerrillabeweging die nu het huidige Zuid-Soedanese leger is. Dit resulteerde in beschietingen en bombardementen rondom de stad. Hoewel de rust min of meer is teruggekeerd in deze regio van het land, zijn de gevolgen nog heel erg merkbaar. In de eerste plaats zijn het de verhalen die tot de verbeelding spreken, met in de hoofdrol vele duizenden mensen die gevlucht zijn naar de buurlanden of gaan schuilen in de bergen. Deze diaspora keert nu met mondjesmaat terug naar hun geboortegrond. Zij die achterbleven, bevonden zich in een moeilijke positie: door niet weg te trekken gaven ze, al dan niet actief, steun aan de rebellen,waardoor ze voor het Soedanese regeringsleger medeplichtig werden geacht aan de opstand.

Het verhaal achter de foto

De foto die ik jullie hierbij opstuur, illustreert twee fysieke gevolgen van de burgeroorlog. Een eerste directe gevolg is dat de regio rond Yei vol ligt met landmijnen en andere explosieven die achterbleven na de burgeroorlog en een risico vormen voor de lokale bevolking. De ruïne van het huisje links op de foto is daar een voorbeeld van: het werd gebruikt als opslagplaats voor landbouwproducten zoals maïs en bonen, maar enkele maanden geleden tijdens het regenseizoen zijn er explosieven bovengronds gekomen en is het uitgebrand. Gelukkig geraakte er niemand gewond bij deze explosie maar helaas is dit niet altijd het geval.

Een tweede gevolg wordt geïllustreerd door Sutuke, het levenslustige 16-jarige meisje die net een driewieler van Handicap International in ontvangst heeft genomen. In 2004 was ze één van de slachtoffers van een polio-uitbraak in het land en sindsdien heeft ze een verlamming aan beide benen. Mede hierdoor is ze nooit naar school kunnen gaan, maar toch voorziet ze deels zelf in haar levensonderhoud door de beoefening van kleinschalige landbouw en het naaien van beddengoed. Hoewel de Wereldgezondheidsorganisatie al sinds 1976 bezig is in Soedan met immunisatie programma’s, was dit vaak beperkt tot gebieden die onder controle van de overheid stonden. Tijdens de burgeroorlog gold dit dus niet voor Yei.

Wat je moet weten over Zuid-Soedan

Al bij al moet ik toegeven dat ik niet heel erg goed op de hoogte was over Zuid-Soedan voor mijn aankomst. Briefings van Handicap International, nieuwswebsites en Wikipedia artikels verhaalden over een resem aan crisissen, machtswissels, vredesonderhandelingen, vluchtelingenstromen enzovoorts, maar helaas is de Zuid-Soedanese situatie en geschiedenis een nobele onbekende voor velen in België.

Wat zou er dan geweten moeten zijn over Zuid-Soedan in Europa? Bij een korte rondvraag bij mijn collega’s hier krijg ik bijna consequent het antwoord ʺYei is kalm en rustig”. Investeren in de toekomst lijkt dus de boodschap, maar in een land in conflict is dat uiteraard niet evident. Voor Handicap International betekent dit proberen kansen te bieden aan personen met een handicap en rekening houden met een context die vlug kan veranderen. Het ‘Victim Assistance’ project van Handicap International heeft tot doel enerzijds slachtoffers van landmijnen en andere personen met een handicap te voorzien van revalidatie en socio-economische inclusie. Anderzijds heeft het ook tot doel om een nationaal actieplan te ondersteunen dat deze zorg, preventie en bewustzijnsacties kan organiseren.

Eén maand in Zuid-Soedan dus. Het land barst van de opportuniteiten, maar vooraleer alle beloftes van een onafhankelijk land ingelost zullen worden, zal er nog veel water naar de Nijl lopen."