Tirean en Navea: liefde voor het leven

In een houten huisje langs de weg in Cambodja wast een vrouw vlijgig kleren in een teil. Een man houdt er een winkeltje open. Zij steunt op haar prothese, hij leunt op zijn kruk. Navea en Tirean overleefden jaren geleden allebei een ongeval met een antipersoonsmijn. Vandaag vormen ze een gelukkig koppel, dat wordt bijgestaan door Handicap International.

Tirean werd geboren in de provincie Kompong Cham, terwijl Navea afkomstig is van de zuidelijker gelegen provincie Takev. Gescheiden door een 200-tal kilometer, waren de twee niet meteen voorbestemd om elkaar ooit te leren kennen.

De kiem van hun ontmoeting ligt een dramatische gebeurtenis. In 1986 – Cambodja lag toen nog bezaaid met antipersoonsmijnen – werden Tirean en enkele vrienden door hun chef naar een andere gemeente gestuurd. Daar zette het gezelschap een fatale stap op een verkeerde plaats: een mijn ontplofte, één van de vrienden kwam om en Tirean veloor zijn linkerbeen.

Datzelfde jaar was Navea, toen 18, hetzelfde lot beschoren. Ze was samen met enkele buren bamboe aan het plukken, toen een mijn ontplofte. Ze verloor haar linkerbeen. “Ik heb geluk gehad”, vertelt ze. “Aanvankelijk dacht ik dat ik nooit meer zou kunnen lopen. Maar een van de artsen van het ziekenhuis van Phnom Penh, waar ik verzorgd werd, ontfermde zich over me. Hij zorgde ervoor dat ik een prothese kreeg.”

“Ik heb er drie maanden over gedaan om mijn prothese te leren gebruiken”, vervolgt ze. “Tirean was er sneller mee weg, hoewel hij vandaag liever zijn kruk gebruikt. Maar ik draag mijn prothese elke dag en wandel zelfs sneller dan iemand met beide benen.” Tirean lacht luid en kijkt haar aan: “Dat is waar. Zelfs slapen doe je met prothese aan!”

In 1993 ontmoetten Tirean en Navea elkaar in een opleidingscentrum voor personen met een handicap in Phnom Penh. “We sloegen een praatje, leerden elkaar beter kennen ... en werden verliefd.” Dat zijn ze vandaag duidelijk nog steeds: ze plagen elkaar en wisselen voortdurend vertederde blikken uit.

“We hebben samen drie jongens, van 22, 18 en 9 jaar oud. De twee jongste kinderen gaan nog naar school. De oudste is intussen getrouwd en ons eerste kleinkind is op komst”, vertelt een bijzonder trotse Navea.

Vandaag kan het koppel zelf de kost verdienen: hij in zijn bescheiden winkel, zij in haar wasserij. “Ons inkomen is voldoende om de kinderen naar school te sturen en om zelfs een beetje spaargeld aan de kant te zetten.”

Intussen kunnen ze steeds terecht in het revalidatiecentrum van Handicap International, in de stad Kompong Cham. Navea moet er binnenkort weer naartoe. “Mijn prothese slijt erg snel. Er zijn veel trappen hier. Ik heb er geen idee van hoeveel treden ik elke dag op en af moet om de was te doen en op te hangen. Misschien wordt het wel eens tijd om mijn voet te vervangen.”

“Ik gebruik mijn prothese eerder als we ergens naartoe gaan, zoals de markt. Vroeger keken de mensen ons vreemd aan en voelden we ons echt gediscrimineerd. Vandaag is dat anders”,  besluit Tirean. “Ik kan zelfs zeggen dat we gelukkig zijn!”